Święto, które uczy przez działanie, czyli Dzień Ziemi

22 kwietnia obchodzony jest Dzień Ziemi. Jest to międzynarodowe święto, które od 1970 roku przypomina nam o konieczności troski o środowisko naturalne. Jego celem nie jest jedynie budowanie świadomości ekologicznej, ale przede wszystkim kształtowanie codziennych nawyków, które mają realny wpływ na stan naszej planety.

W kontekście edukacji przedszkolnej jest to wyjątkowa okazja do wprowadzania dzieci w świat ekologii poprzez doświadczenie, zabawę i obserwację. Dzieci w wieku przedszkolnym najlepiej uczą się przez działanie, naśladowanie dorosłych oraz bezpośredni kontakt z otoczeniem. Dlatego Dzień Ziemi powinien być świętem aktywnym, angażującym zmysły, emocje i relacje, a także opartym na zabawie oraz pozytywnych doświadczeniach.

Ważne jest przy tym, aby działania były dostosowane do wieku dzieci. Młodsze przedszkolaki (3–4 lata) przede wszystkim doświadczają świata poprzez ruch, dotyk i obserwację, natomiast starsze dzieci (5–6 lat) są już gotowe do prostych rozmów o zależnościach przyczynowo-skutkowych, wspólnego zastanawiania się i podejmowania drobnych decyzji. Uwzględnienie tych różnic sprawia, że edukacja ekologiczna staje się bardziej naturalna i skuteczna.

Jak świętować Dzień Ziemi z dziećmi

Naszym zdaniem najbardziej wartościowe działania to te, które pozwalają dziecku poczuć sprawczość. W praktyce oznacza to proste aktywności, które pokazują, że nawet małe działania mają znaczenie.

Przykładem może być wspólne sadzenie roślin, zarówno w ogrodzie, jak i w doniczce, które pozwala dziecku obserwować proces wzrostu i uczy odpowiedzialności. Równie istotne są działania związane z segregacją odpadów, które można przekształcić w zabawę edukacyjną. Dzieci bardzo dobrze reagują także na aktywności typu sprzątanie najbliższego otoczenia czy spacery połączone z obserwacją przyrody. Jeśli dobrze przyjrzycie się działaniom waszych lokalnych grup czy instytucji to na pewno znajdziecie wiele tego typu akcji. Przykładem może być wspólne sprzątanie okolic Drwinki (25.04) organizowane przez Stowarzyszenie Drwinka (klikając w link przejdziesz na stronę organizatora).

Uzupełnieniem takich działań powinny być codzienne mikro-nawyki, które dziecko może praktykować regularnie, a nie tylko od święta. W przedszkolu mogą to być np. dyżury „strażników porządku”, wspólne gaszenie światła po wyjściu z sali, oszczędne korzystanie z wody czy dbanie o kącik przyrodniczy. W domu: segregowanie odpadów, podlewanie roślin czy wybieranie spaceru zamiast krótkiej jazdy samochodem. To właśnie powtarzalność i codzienność budują trwałe postawy.

Warto również wykorzystywać działania kreatywne, takie jak tworzenie prac plastycznych z materiałów z recyklingu. Ograniczeniem jest tu jedynie wyobraźnia, a inspiracji można poszukać również w internecie, od tworzenia leśnych zwierząt z rolek po papierze toaletowym po doniczki z plastikowych butelek. Tego typu aktywności rozwijają nie tylko świadomość ekologiczną, ale także kreatywność, sprawność manualną i umiejętność współpracy.

Z perspektywy dydaktycznej kluczowe jest jednak to, aby nie ograniczać się do przekazywania informacji. Znacznie większą wartość ma zadawanie pytań, wspólne zastanawianie się, eksperymentowanie i poszukiwanie odpowiedzi. Ważny jest również język, jakim mówimy o środowisku. W pracy z dziećmi warto unikać straszenia czy nadmiernie abstrakcyjnych pojęć. Skuteczniejsze są proste historie, metafory oraz odwoływanie się do codziennych doświadczeń dziecka, np. traktowanie Ziemi jako wspólnego domu, o który wszyscy dbamy.

Nie można również zapominać o roli dorosłych jako wzoru do naśladowania. Dzieci uczą się przede wszystkim poprzez obserwację, dlatego postawa nauczyciela i rodzica (uważność, szacunek do przyrody i spójność działań) ma ogromne znaczenie dla skuteczności edukacji ekologicznej.

Z perspektywy dydaktycznej kluczowe jest, aby nie ograniczać się do przekazywania informacji. Znacznie większą wartość ma zadawanie pytań, eksperymentowanie i wspólne poszukiwanie odpowiedzi.

Jak Kraków świętuje Dzień Ziemi?

Co roku w Krakowie obchody Dnia Ziemi mają rozbudowany charakter i obejmują liczne wydarzenia skierowane do rodzin z dziećmi. Można powiedzieć, że Centralnym miejscem obchodów jest Nowohuckie Centrum Kultury, gdzie organizowane są plenerowe wydarzenia edukacyjne. Uczestnicy będą mogli wziąć udział m.in. w: wystawie egzotycznych bezkręgowców i eksponatów naturalnych, mini wystawie „Różnorodny świat gleb”, ekspozycji skał, minerałów i skamieniałości. Będzie też okazja do zagrania w wielkoformatowe gry planszowe oraz wodne Koło Fortuny. Ponadto odbędą się warsztaty plastyczne, doświadczenia z suchym lodem i wiele wiele innych atrakcji.

Dzieci mogą także uczestniczyć w warsztatach przyrodniczych organizowanych przez Centrum Edukacji Ekologicznej Symbioza, gdzie poznają mikroświat lasu przy użyciu sprzętu optycznego. Tego typu doświadczenia mają dużą wartość poznawczą, ponieważ pozwalają dzieciom zobaczyć rzeczy niewidoczne gołym okiem. Co więcej 25 kwietnia gościem Symbiozy będzie Pan Radek Rak - autor książki pt. "Maja i czas motyli". W tym dniu pojawią się także tysiące kolorowych motyli za sprawą wyjątkowych, kreatywnych warsztatów.

19 kwietnia 2026 roku w Muzeum Geologicznym w Krakowie odbędzie się piknik edukacyjny. W programie przewidziano m.in. warsztaty z zakresu geologii, doświadczenia z wodą i skałami, a także prezentacje dotyczące właściwości bursztynu oraz energii cieplnej Ziemi.

22 kwietnia przed TAURON Arena Kraków pojawi się instalacja w formie Zegara Klimatycznego, której odsłonięcie zainauguruje specjalne wydarzenie. Inicjatywa wpisuje się w obchody Dzień Ziemi i ma skłonić do refleksji nad postępującymi zmianami klimatu oraz jakością powietrza w mieście. Stanowi również zapowiedź nadchodzącej edycji BNP Paribas Green Film Festival, która latem odbędzie się w Krakowie.

W obchody Dnia Ziemi w Krakowie zaangażowanych jest wiele instytucji edukacyjnych i miejskich. Szeroka współpraca instytucji sprawia, że edukacja ekologiczna ma charakter interdyscyplinarny i opiera się na realnych przykładach, a nie tylko na teorii.

Dlaczego warto uczestniczyć w takich wydarzeniach z dziećmi

Udział w wydarzeniach takich jak Dzień Ziemi stanowi dla dzieci wyjątkową formę uczenia się poprzez doświadczenie społeczne. Dziecko obserwuje, że troska o środowisko nie jest jedynie abstrakcyjnym hasłem czy tematem zajęć edukacyjnych, lecz realną wartością realizowaną wspólnie przez rodziny, instytucje oraz społeczność lokalną. Tego typu doświadczenia pomagają dzieciom zrozumieć, że ich codzienne działania mają znaczenie i są częścią większej całości.

Wydarzenia plenerowe sprzyjają również uczeniu się poprzez emocje, relacje i bezpośredni kontakt z otoczeniem. Dziecko zapamiętuje nie tylko konkretne informacje, ale także atmosferę wydarzenia, zaangażowanie dorosłych oraz poczucie wspólnoty. Z perspektywy rozwoju przedszkolnego ma to ogromne znaczenie. To właśnie pozytywne emocje i relacje wzmacniają proces zapamiętywania oraz budują trwałe postawy, znacznie skuteczniej niż przekaz werbalny.

Nie bez znaczenia jest również rola dorosłych, którzy podczas takich wydarzeń stają się dla dziecka naturalnym wzorem do naśladowania. Widząc dorosłych działających z uważnością, troską i szacunkiem wobec przyrody, dzieci uczą się poprzez obserwację, a nie instrukcję. To jeden z najważniejszych mechanizmów uczenia się w wieku przedszkolnym.

Uczestnictwo w wydarzeniach ekologicznych wspiera także rozwój kompetencji społecznych dziecka w tym współpracy, empatii, odpowiedzialności i umiejętności funkcjonowania w grupie. Dzieci uczą się, że wspólne działania przynoszą efekty oraz że dbanie o środowisko jest działaniem wspólnym, a nie indywidualnym obowiązkiem.

Warto pamiętać, że choć 22 kwietnia jest symboliczną datą, działania ekologiczne nie powinny się do niej ograniczać. Dzień Ziemi może i powinien stać się punktem wyjścia do dalszych, systematycznych działań wychowawczych i edukacyjnych. Kontynuowanie podobnych aktywności w codziennym życiu (zarówno w domu, jak i w przedszkolu) sprzyja kształtowaniu odpowiedzialnych, świadomych i wrażliwych na świat przyszłych dorosłych.